Co to jest świadectwo energetyczne?

Świadectwo energetyczne ma pełnić zasadniczą rolę w systemie oceny charakterystyki energetycznej budynku jako dokument określający jakość budynku czy mieszkania z punktu widzenia zużycia energii. Inaczej mówiąc świadectwo ma za zadanie określić energochłonność budynku na podstawie dziwnie brzmiącego dla "niewtajemniczonych" wskaźnika rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną EP, porównując go z obowiązującymi w danym momencie przepisami.

Zanim rozszyfrujemy tajemniczy wskaźnik EP warto powiedzieć parę słów na temat energii ogólnie. Nie trzeba chyba nikomu udowadniać że energia jest niezbędna w życiu człowieka. Pozwala zaspokoić podstawowe potrzeby, osiągać coraz wyższy poziom życia, realizować nasze pragnienia. Produkcja energii i jej wykorzystanie wpływa na podniesienie poziomu naszego życia, ale jednocześnie powoduje degradację i niszczenie środowiska naturalnego. Pogodzenie tej sprzeczności jest możliwe tylko wówczas, gdy zostaną podjęte wszechstronne działania obejmujące podwyższenie efektywności wykorzystania energii, a więc jej oszczędzanie oraz zastępowanie paliw kopalnych paliwami mniej zagrażającymi środowisku.

Kiedy mówimy o energii mówimy o dwóch podstawowych jej rodzajach: energii pierwotnej i końcowej.

Energia pierwotna pochodzi bezpośrednio ze źródła, z którego ją pozyskujemy. Dzielimy ją na energię pierwotną nieodnawialną, czyli wyczerpujące się organiczne paliwa kopalne (węgiel, ropa, gaz), ale także paliwa jądrowe i energia geotermalna oraz na energię pierwotną odnawialną, której źródłem jest m.in. energia słoneczna, wodna, wiatru, pływów i fal morskich, ciepło oceanów i energia biomasy.

Energia końcowa to z kolei przetworzona forma energii pierwotnej, a mówiąc prościej to ta energia, za którą się płaci. Dostarczona jest do budynku albo w postaci energii przetworzonej (energia elektryczna, ciepło z sieci ciepłowniczej), albo w postaci surowców energetycznych (gaz, węgiel, olej opałowy, biomasa). Najwygodniejszą formą energii końcowej jest energia elektryczna, którą przetwarza się w energię użytkową: mechaniczną, świetlną i cieplną. Poza przypadkiem gdy energia (a dokładniej jej część) jest dostarczana z takich źródeł jak kolektory słoneczne lub pompa ciepła, ilość energii końcowej jest większa od ilości energii użytkowej. Wynika to ze strat energetycznych powstających w budynku na drodze od miejsca dostarczenia energii do budynku do miejsca jej wykorzystania. W najbardziej złożonym przypadku, tzn. kotłowni zlokalizowanej w budynku występują następujące straty powstające w procesach:

• wytwarzania ciepła w kotle,
• przesyle ciepła z kotła do grzejników w ogrzewanych pomieszczeniach przewodami prowadzonymi przez nieogrzewane pomieszczenia,
• regulacji i wykorzystania ciepła w pomieszczeniach.

Wielkościami charakteryzującymi wartość tych strat są sprawności w/w. urządzeń. Ilość energii końcowej otrzymuje się dzieląc wartość energii użytkowej przez ogólną sprawność danej instalacji. Dla porównania: wskaźnik sprawności pompy ciepła mieści się w przedziale 2,5-4,8 a klasyczne urządzenia grzewcze (np piece gazowe lub olejowe, kotły na węgiel) mają sprawności poniżej 1.

Z czego produkujemy dziś energię elektryczną na świecie?

Z punktu widzenia świadectw energetycznych, czyli zużycia energii przez budynek najbardziej interesuje nas energia pierwotna nieodnawialna, gdyż wchodzące w jej skład kopalne nośniki energii nie ulegają odtworzeniu i to je właśnie w szczególny sposób powinniśmy chronić i oszczędzać. Jednocześnie musimy pamiętać, że na wydobycie, transport i ewentualne przetworzenie tych nośników zużywana jest dodatkowa energia pierwotna nieodwracalna - energia elektryczna w kopalniach i np przetworzona na olej napędowy ropa naftowa, którą również należy uwzględnić w bilansie. W związku z tym całkowity nakład energii pierwotnej nieodnawialnej dostarczanej do budynku jest większy niż przetworzonej z niej energii końcowej. Te dodatkowe nakłady energetyczne uwzględnia się stosując w obliczeniach współczynniki nakładu energii, których wartości zawierają się w przedziale od 1,1 dla wszystkich paliw kopalnych do 3 dla energii elektrycznej, będącej najbardziej przetworzoną formą energii pierwotnej.

Wskaźnik EP

Świadectwo charakterystyki energetycznej budynku jako podstawową wartość przedstawia współczynnik EP (prezentowany również graficznie na suwaku). Wskaźnik EP jest wartością przedstawiającą roczne zapotrzebowanie na nieodnawialną energię pierwotną (patrz wyżej) dostarczanej do budynku na potrzeby ogrzewania, wentylacji, chłodzenia, przygotowania ciepłej wody użytkowej i oświetlenia przeliczaną na jednostkę powierzchni naszego budynku o regulowanej temperaturze powietrza (czytaj powierzchnię ogrzewaną), wyrażoną w kWh/(m² rok).

Zwróćmy w tym miejscu uwagę na definicję EP, iż mowa jest tutaj o energii pierwotnej, a więc nie jest to absolutnie wartość którą możemy porównywać z odczytami z naszych liczników. Wartość EP uzależniona jest bowiem od wielu czynników obliczanych w świadectwie, miedzy innymi tzw. współczynników nakładu energii pierwotnej, sprawności systemów grzewczych, sprawności wytworzenia nośnika ciepła z energii dostarczanej, sprawności akumulacji ciepła, sprawności transportu nośnika ciepła w obrębie budynku, sprawności regulacji i wykorzystania ciepła.

EK - Wskaźnik prawdy

Rozporządzenie wprowadza, oprócz wskaźnika EP również wartość wskaźnika EK, który określa roczne zapotrzebowanie energii końcowej (patrz wyżej) na jednostkę powierzchni pomieszczeń o regulowanej temperaturze powietrza w budynku albo lokalu mieszkalnym i jest wyrażone w kWh/(m2 rok). Jest to współczynnik określający obliczeniową ilość energii potrzebnej do zaspokojenia zapotrzebowania danego budynku, z uwzględnieniem sprawności systemów wytwarzających ciepło i ciepła wodę użytkową, ale przed uwzględnieniem współczynników nakładu związanych z rodzajem paliwa.
Jego obliczenie pozwala na określenie obiektywnych własności cieplnych obudowy (ścian, stropów, okien, drzwi) danego budynku, a to oznacza korzyści na przykład dla nabywców nieruchomości. Będą oni mogli podjąć decyzję o zakupie, znając faktyczne zapotrzebowanie energetyczne budynku niezależne od rodzaju medium zasilającego i porównywać je z innymi oferowanymi budynkami czy lokalami.
Pamiętajmy jednak że wszystkie obliczenia dokonywane są na podstawie danych standardowych np. dane klimatyczne, tak więc znowu nasz wskaźnik EK nie można bezpośrednio porównywać z odczytami z liczników.